Rezerwaty przyrody – najcenniejsze skarby Nadleśnictwa

Na terenie nadleśnictwa znajduje się sześć rezerwatów przyrody o łącznej powierzchni 1276,30 ha. To obszary chronione w sposób szczególny, gdzie zachowały się najcenniejsze i najrzadsze ekosystemy regionu.

1.    Bagno Minta – 491,09 ha 
Największy, a jednocześnie najmłodszy rezerwat, utworzony 2024 roku. Chroni on ekosystemy torfowiskowe, leśne i wodne wraz z roślinnością torfowiskową i stanowiskami cennych gatunków zwierząt i roślin, a w szczególności licznej populacji haczykowca błyszczącego (Hamatocaulis vernicosus).

2.    Rysie Bagno – 204,85 ha
Również powołany w roku 2024. Celem ochrony tego rezerwatu są ekosystemy torfowiskowe, leśne oraz łąki, a także związane z nimi naturalne zbiorowiska roślinne, w tym torfowiska przejściowe i borealne świerczyny na torfie oraz stanowiska cennych gatunków zwierząt i roślin. To ostoja krytycznie zagrożonego fiołka błotnego (Viola epipsila) oraz gatunków z rodziny storczykowatych Orchidaceae. Wokół rezerwatu wyznaczono otulinę o powierzchni 73,35 ha.

3.    Borki – 228,16 ha (fragment znajdujący się w zarządzie Nadleśnictwa Czerwony Dwór)
Rezerwat leśny, który został powiększony w 2025 roku. Chroni naturalne zbiorowiska leśne typowe dla Puszczy Boreckiej: grądy, łęgi, olsy, lasy i bory bagienne, wraz z roślinami, zwierzętami i grzybami stanowiącymi komponenty reliktowej, puszczańskiej biocenozy. Wokół powiększonego rezerwatu Borki także została wyznaczona otulina, czyli obszar ochronny wokół rezerwatu. 

4.    Mazury – 297,45 ha
Rezerwat utworzony w 1981 roku w celu ochrony unikatowego zespołu wodno-leśnego Puszczy Boreckiej. Leży pomiędzy jeziorami Szwałk Wielki, Pilwąg i Łaźno. Obejmuje swoim zasięgiem jezioro Pilwąg. Na terenie rezerwatu spotkać można przykłady sukcesji od roślinności wodnej, poprzez szuwarową, zbiorowiska turzycowe, łozowiska po olsy i grądy. Ze względu na obecność wysp rezerwat stanowi ważne siedlisko ptaków wodnych. 

5.    Lipowy Jar – 48,50 ha
Niewielki, ale wyjątkowo malowniczy rezerwat florystyczny. Utworzony w celu zachowania dorodnego, wielogatunkowego lasu liściastego. Obejmuje strome wzgórza, unoszących się nad głęboką doliną. Dnem doliny płynie strumień zasilany wieloma źródliskami, na którym spoczywają głazy narzutowe o średnicy dochodzącej do 1 m, często porośnięte przez mchy i wątrobowce. Nad ciekiem wodnym, wąskim pasmem rośnie łęg gwiazdnicowo - olszowy. Runo jest bardzo bogate, często w typie ziołorośla. Na obszarze rezerwatu w wielu miejscach można obserwować jaćwieskie kręgi kamienne.

6.    Wyspa Lipowa na jeziorze Szwałk Wielki – 2,73 ha
Rezerwat został utworzony w 1975 roku. Leży we wschodniej części Puszczy Boreckiej.  Dostępny jest wyłącznie dla naukowców. Utworzono go w celu ochrony naturalnego lasu liściastego o składzie typowym dla Puszczy. Ze względu na to, że w okresie poprzedzającym utworzenie rezerwatu gospodarka leśna na wyspie praktycznie nie była prowadzona, drzewostan ma charakter naturalny, bez śladów zniekształceń. W jego runie skupiskowo występują rzadkie gatunki roślin – miesięcznica trwała (Lunaria rediviva ), złoć mała (Gagea minima), kokorycz pusta (Corydalis cava). Rezerwat stanowi doskonałe miejsce lęgowe dla ptactwa wodnego.

Natura 2000 – europejska ochrona najcenniejszych siedlisk, roślin i zwierząt

Cztery obszary Natura 2000 zajmują rozległe fragmenty nadleśnictwa i pełnią kluczową rolę w ochronie siedlisk i gatunków na poziomie europejskim:

• Lasy Skaliskie  (PLB280011) o powierzchni ok. 5076 ha
• Niecka Skaliska (PLH280049) o powierzchni ok. 4680 ha
• Puszcza Borecka (PLB280006) o powierzchni ok. 6833 ha
• Ostoja Borecka (PLH280016) o powierzchni ok. 6876 ha

Na uwagę zasługuje Niecka Skaliska (PLH280049), czyli rozległe obniżenie o charakterze płaskiej, zabagnionej niecki. W przeszłości występowało tutaj polodowcowe jezioro zastoiskowe. Zbiegiem czasu jezioro zarosło i uległo zatorfieniu. Obszar ten w 2 poł. XIX w. został poddany melioracji, która doprowadziła do osuszenia terenu. 

Obszary Chronionego Krajobrazu – ochrona piękna natury

Drugą, co do wielkości formą ochrony na terenie Nadleśnictwa Czerwony Dwór są Obszary Chronionego Krajobrazu, zajmujące ponad 16 500 ha. Są to tereny, w których szczególną wartością jest krajobraz – ważny dla turystyki, wypoczynku oraz pełniący funkcję korytarzy ekologicznych. Na terenie nadleśnictwa znajdują się cztery takie obszary:

• Obszar Chronionego Krajobrazu Wzgórz Szeskich o powierzchni ok. 94 ha
• Obszar Chronionego Krajobrazu Puszczy Boreckiej o powierzchni ok. 6858 ha
• Obszar Chronionego Krajobrazu Grabowo o powierzchni ok. 35 ha
• Obszar Chronionego Krajobrazu Doliny Gołdapy i Węgorapy o powierzchni ok. 9534ha

Strefy ochronne gatunków – troska o najwrażliwszych mieszkańców lasu

W nadleśnictwie funkcjonuje: 

• 27 stref ochrony ostoi, miejsc rozrodu i regularnego przebywania zwierząt gatunków chronionych – zapewniających bezpieczne warunki lęgowe i żerowiskowe,
• 34 strefy ochrony gatunkowej grzybów – obejmujące stanowiska niezwykle rzadkich i wymagających gatunków, będących wskaźnikami naturalności środowiska.

Pomniki przyrody – wyjątkowe okazy w terenie 

Na obszarze nadleśnictwa znajduje się 17 pomników przyrody. To pojedyncze obiekty o szczególnej wartości – najczęściej są to okazałe drzewa lub głazy narzutowe o niespotykanej wielkości.