Nazwa projektu: "Kompleksowy projekt ochrony gatunków i siedlisk przyrodniczych na obszarach zarządzanych przez PGL Lasy Państwowe"

Zrealizowany w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 działanie 2.4 Ochrona przyrody i edukacja ekologiczna.

Okres realizacji: 2017-2023

Beneficjent: Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe
przy wsparciu Centrum Koordynacji Projektów Środowiskowych jako jednostki realizującej projekt (JRP)

Cel projektu: poprawa stanu ochrony siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt, występujących na obszarach Natura 2000, leżących na gruntach zarządzanych przez Lasy Państwowe.

Cele szczegółowe: polepszenie lub przywrócenie właściwych warunków siedliskowych, zabezpieczenie ostoi występowania i miejsc rozrodu populacji zagrożonych gatunków oraz redukcja zagrożeń, ograniczenie rozprzestrzeniania się obcych gatunków inwazyjnych.

Zakres projektu obejmował wykonywanie działań – najlepszych praktyk w ochronie gatunków i siedlisk, zgodnie z zapisami planów zadań ochronnych, planów ochrony oraz planów urządzenia lasu sporządzonych dla obszarów Natura 2000.

Katalog wykonanych prac:

• dostosowanie składu gatunkowego do potrzeb gatunku lub siedliska,
• zabiegi czynnej ochrony siedlisk (w tym np. ekstensywne użytkowanie kośne lub kośno-pastwiskowe łąk, budowa zastawek, przegród, blokowanie rowów melioracyjnych w celu utrzymania określonego uwilgotnienia),
• zabiegi czynnej ochrony gatunków (w tym: wieszanie budek lęgowych, budowa platform lęgowych, zabezpieczanie miejsc rozrodu, lęgowisk, zimowisk, sadzenie roślin żywicielskich dla motyli i in.),
• zwalczanie inwazyjnych gatunków obcych (np. czeremchy amerykańskiej, rdestowców),
• monitorowanie występowania gatunków chronionych,
• kanalizacja ruchu turystycznego (np. tworzenie i wyposażenie ścieżek edukacyjnych, tras nordic walking),
• ograniczenie drapieżnictwa (duże zagrożenie dla chronionych gatunków ptaków stanowią drapieżniki, których presję ograniczano w różny sposób, np. przez odstrzał, odłów i wywiezienie w dalsze rejony, zastosowanie odstraszających preparatów).

Zasięg realizacji projektu pn. "Kompleksowy projekt ochrony gatunków i siedlisk przyrodniczych na obszarach zarządzanych przez PGL Lasy Państwowe"

Efekty projektu

Najistotniejszym rezultatem projektu była powierzchnia siedlisk, których stan ochrony został poprawiony bądź wzmocniony poprzez przeprowadzone działania ochrony czynnej.

• powierzchnia siedlisk wspieranych w zakresie uzyskania lepszego statusu ochrony (CI): 14 893 ha
• liczba typów siedlisk objętych działaniami ochronnymi: 30 szt.
• liczba gatunków objętych działaniami ochronnymi: 32 szt.

Wartość projektu:

Całkowity koszt realizacji projektu: 30 305 005,14 zł

Kwota wydatków kwalifikowalnych: 23 379 179,85 zł

Kwota dofinansowania z funduszy europejskich: 19 872 302,87 zł

W Nadleśnictwie Czerwony Dwór w ramach kompleksowego projektu ochrony gatunków i siedlisk przyrodniczych na obszarach zarządzanych przez PGL Lasy Państwowe (OPL) wykonano w latach 2019-2023 na gruntach nieleśnych usuwanie nalotu drzew i krzewów w celu przeciwdziałania sukcesji terenów otwartych (odkrzaczanie) na powierzchni 2,50 ha, a następnie użytkowano kośnie na powierzchni 13,00 ha zapobiegając w ten sposób zarastaniu żerowisk orlika krzykliwego (A089) będącego przedmiotem ochrony w obszarze Natura 2000 PLB280011 Lasy Skaliskie.

Rozmiar finansowy w Nadleśnictwie Czerwony Dwór:

- całkowity koszt zrealizowanych zadań: 50 155,20 zł,

- koszt kwalifikowalny zrealizowanych zadań: 46 440,00 zł,

- uzyskane dofinansowanie: 39 474,00 zł.

Podmioty realizujące projekt:

• Beneficjent: Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe reprezentowane przez CKPŚ,
• ponad 120 nadleśnictw z 17 RDLP,
• Partnerzy projektu: Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Centrum Ochrony Mokradeł

Okres realizacji:
2024-2029

Główny cel projektu:
przywrócenie funkcji lub utrzymanie stanu bagien, torfowisk i innych terenów podmokłych pozostających w zarządzie PGL LP na obszarach Natura 2000 i poza nimi na łącznej powierzchni co najmniej 10 450 ha do 30.06.2029.

Planowane działania będą ukierunkowane na ochronę siedlisk przyrodniczych oraz gatunków związanych z uwilgotnionymi (bagiennymi) obszarami zielonej infrastruktury, w szczególności wybranych siedlisk Natura 2000 tj.:
1) bagna, torfowiska i inne obszary podmokłe (7110, 7120, 7140, 7150, 7210, 7220, 7230),
2) użytki zielone (6410, 6430, 6440, 6510),
3) siedliska leśne (91D0, 91E0, 91F0).

Planowane działania obejmą 4 główne etapy:

1) Prace przygotowawcze, m.in.:

• ocena stanu i mapowanie siedlisk zgodnie z Metodyką monitoringu siedlisk przyrodniczych wg. GIOŚ,
• wyznaczenie stref buforowych wokół wybranych obszarów siedlisk przyrodniczych,
• opracowanie wskazań do prowadzenia zadań ochronnych i sposobów gospodarowania na siedliskach hydrogenicznych,
• przygotowanie niezbędnych wytycznych, ekspertyz, w tym ekspertyz hydrologicznych, dokumentacji technicznej oraz środowiskowej,

2) Działania z zakresu ochrony czynnej siedlisk i gatunków, zmierzające do zachowania i renaturyzacji siedlisk hydrogenicznych na terenach zarządzanych przez PGL LP, tj.:

• zwalczanie gatunków ekspansywnych lub obcych, w tym inwazyjnych,
• kośne i pastwiskowe użytkowanie terenu,
• wykaszanie okrajków siedlisk torfowiskowych, usuwanie podrostów drzew i krzewów, zmniejszanie zacienienia siedliska,
• budowa, odbudowa i przebudowa urządzeń piętrzących (głównie zastawek),
• zakup i montaż diverów, stacji hydro-meteo, piezometrów.

3) Monitoring hydrologiczny wybranych działań w połączeniu z monitoringiem przyrodniczym i weryfikacją przeprowadzonych działań, w tym m.in. weryfikacja terenowa na wybranych siedliskach.

4) Działania edukacyjne oraz informacyjne na temat zagrożeń i konieczności ochrony różnorodności biologicznej bagien, torfowisk i innych terenów podmokłych oraz ich funkcji i znaczenia dla całego społeczeństwa, w tym:

• upowszechnianie wypracowanych metodyk i dobrych praktyk wśród pracowników PGL LP oraz innych zarządców i użytkowników siedlisk hydrogenicznych i ich partnerów,
• organizacja wydarzeń edukacyjno-przyrodniczych,
• przeszkolenie edukatorów leśnych z tematyki ochrony mokradeł.

Działania będą skierowane do ogółu społeczeństwa, a w szczególności do następujących grup odbiorców: pracownicy LP, rolnicy, nauczyciele i edukatorzy, społeczności lokalne, rolnicy, turyści, mieszkańcy dużych miast, NGO, naukowcy, eksperci (projektanci i wykonawcy robót), instytucje zajmujące się ochroną przyrody, administracja rządowa i samorządowa, decydenci, jednostki naukowo-badawcze.

Planowane rezultaty projektu:

• Powierzchnia obszarów Natura 2000 objętych środkami ochrony i odtworzenia: ponad 10 tys. ha
• Zielona infrastruktura objęta wsparciem do celów innych niż przystosowanie się do zmian klimatu: 450 ha
• Zasięg działań/ kampanii edukacyjno-informacyjnych: 5000 osób

Planowana wartość projektu:

• Całkowity koszt realizacji projektu: 117 647 058 zł

• Kwota wydatków kwalifikowalnych: 117 647 058 zł

• Kwota dofinansowania z UE: 100 000 000 zł

#FunduszeUE

Podmioty realizujące Projekt:

• Beneficjent: Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe reprezentowane przez CKPŚ
• 120 nadleśnictw z terenu 17 RDLP,
• 10 parków narodowych,
• Leśny Bank Genów Kostrzyca.

Planowany okres realizacji:

2024-2029

Cel projektu:

poprawa stanu ochrony siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt, występujących na obszarach Natura 2000 i w rezerwatach przyrody, leżących na gruntach zarządzanych przez Lasy Państwowe i parki narodowe.

Planowane działania:

• Zabiegi czynnej ochrony gatunków i siedlisk,
• Wykaszanie oraz usuwanie nalotów drzew i krzewów,
• Zwalczanie gatunków niepożądanych,
• Ograniczanie drapieżnictwa,
• Ochrona głuszca i cietrzewia,
• Ochrona zapylaczy,
• Ochrona ex situ,
• Edukacja, monitoring, wsparcie eksperckie.

Działania promocyjne i edukacyjne zostaną skierowane do następujących grup docelowych: podmiotów zaangażowanych w ochronę przyrody, pracowników LP, parków narodowych, uczelni wyższych, instytutów badawczych, NGO, a także ogółu społeczeństwa (w szczególności społeczności lokalnych z terenów, na których realizowany będzie projekt).

Planowane rezultaty:

• Powierzchnia siedlisk wspieranych w celu uzyskania lepszego statusu ochrony – 10 240 ha
• Liczba wspartych form ochrony przyrody – 4 szt.
• Liczba inwazyjnych gatunków obcych, wobec których podjęto działania ograniczające ich negatywny wpływ – 2 szt.
• Liczba gatunków zagrożonych, dla których wykonano działania ochronne – 20 szt.

Projekt stanowi kontynuację działań realizowanych przez Lasy Państwowe w ramach projektu współfinansowanego z Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2014-2020.

Zasięg realizacji projektu pn. "Razem dla natury – ochrona gatunków i siedlisk na terenach cennych przyrodniczo"

Mapa 1. Nadleśnictwa oraz parki narodowe biorące udział w projekcie

Kliknij, aby powiększyć:

Planowana wartość projektu:

• Całkowity koszt realizacji projektu oraz wysokość wydatków kwalifikowalnych: ok. 58,8 mln PLN
• Wartość dofinansowania: 50 mln PLN (85%)

#Fundusze UE

Zarządzanie migracją żubra we wschodniej Polsce

Wartość projektu: 25 950 000 złotych

Wysokość wkładu Funduszy Europejskich: 22 057 500 złotych

Działania, które będą realizowane w projekcie:

Cel i efekty realizacji projektu:

Grupy docelowe projektu:

#FunduszeUE

W ramach umowy 00381/15/13032/EE-SC/D (Konkurs "Małe obiekty edukacyjne") zrealizowaliśmy zadanie „Budowa wiaty edukacyjnej". Stworzyliśmy miejsce, gdzie będziemy mogli się spotykać. Zakładane działania edukacyjne będą miały charakter cykliczny, ale jesteśmy również otwarci na propozycje i oczekiwania zainteresowanych osób i instytucji.
Zakładamy, że osiągniemy następujące efekty ekologiczne:
1.    Kształtowania właściwych relacji ze środowiskiem wśród dzieci, młodzieży i dorosłych.
2.    Przetwarzanie praktycznej wiedzy ekologicznej, leśnej i przyrodniczej w obcowaniu z naturą.
3.    Poznawanie środowiska przyrodniczego, tradycji, historii.
4.    Poszerzanie wiedzy z różnych dziedzin życia społecznego, gospodarczego i kulturalnego.
5.    Upowszechnianie zasad ochrony środowiska naturalnego oraz umiejętność korzystania z zasobów przyrody.
6.    Poznanie zasad bezpiecznego zachowania w różnych sytuacjach w terenie leśnym.
7.    Rozbudzanie świadomości ekologicznej społeczeństwa ze szczególnym uwzględnieniem zagadnień ekosystemów leśnych.
8.    Uświadamianie współzależności między człowiekiem, społeczeństwem a przyrodą.
9.    Rozbudzanie wrażliwości na piękno i bogactwo przyrodnicze lasów.
10.    Ukazanie kulturotwórczej roli lasu.

A oto nasze propozycje edukacyjne:

1.    Zajęcia dydaktyczne w Nadleśnictwie Czerwony Dwór
    Cel:
•    rozpowszechnianie informacji o znaczeniu lasów dla środowiska przyrodniczego i życia człowieka
•    kształtowanie poczucia odpowiedzialności za własny region zamieszkania i wspólne dobro, jakim jest las
•    rozwinięcie aktywnego zamiłowania do przyrody
•    wzbudzenie szacunku dla trudnej i odpowiedzialnej pracy leśników
•    zapoznanie się z życiem zwierząt
•    rozwijanie umiejętności rozpoznawania roślin i zwierząt
Możliwość realizacji projektów zainspirowanych przez poszczególne szkoły w uzgodnieniu z Nadleśnictwem i przy wykorzystaniu bazy edukacyjnej.
Adresaci - Szkoły Podstawowe, Gimnazja, Szkoły Średnie, osoby dorosłe
Zasięg - zasięg terytorialny działania Nadleśnictwa i inni zainteresowani

2.    Zajęcia dydaktyczne prowadzone na Ścieżce Edukacyjno- Przyrodniczej "Leśny Zakątek"
    Cel:
•    kształtowanie poczucia odpowiedzialności za własny region zamieszkania i wspólne dobro, jakim jest las
•    rozwinięcie aktywnego zamiłowania do przyrody
•    wzbudzenie szacunku dla trudnej i odpowiedzialnej pracy leśników
•    zapoznanie się z życiem zwierząt
•    rozwijanie umiejętności rozpoznawania roślin i zwierząt
•    zapoznanie się z historią regionu
Możliwość realizacji projektów zainspirowanych przez poszczególne szkoły w uzgodnieniu z Nadleśnictwem i przy wykorzystaniu bazy edukacyjnej ścieżki przyrodniczej.
Adresaci - Szkoły Podstawowe, Gimnazja, Szkoły Średnie
Zasięg - zasięg terytorialny działania Nadleśnictwa i inni zainteresowani

3.    "Pomagamy leśnym zwierzętom przetrwać zimę"
    Cel:
•    pomoc leśnym zwierzętom
•    rozwinięcie aktywnego zamiłowania do przyrody
•    zapoznanie się z życiem zwierząt, ich potrzebami
•    zdobycie umiejętności rozpoznawania tropów zwierząt oraz nasion drzew i krzewów leśnych
Dzieci i młodzież zbierają jesienią kasztany, żołędzie i inne nasiona, którymi w zimie wspólnie z pracownikami Nadleśnictwa dokarmiają zwierzynę i ptaki.
Adresaci - Szkoły Podstawowe
Zasięg – gminy regionu

4.    "Nie wypalaj traw"
    Cel:
•    podniesienie świadomości społeczeństwa na temat szkód i zagrożeń wynikających z wypalania traw
Prelekcja na temat wypalania traw podczas spotkań z leśnikiem w szkołach oraz pogadanek w terenie (Ścieżka Leśny Zakątek z wykorzystaniem wnioskowanej wiaty), przekazanie uczniom materiałów edukacyjnych z zakresu ochrony przeciwpożarowej lasów.
Adresaci - lokalna społeczność, dzieci i młodzież
Zasięg - zasięg terytorialny działania Nadleśnictwa

5.    "Dzień Ziemi"
    Cel:
•    kształtowanie poczucia odpowiedzialności za własny region zamieszkania i wspólne dobro, jakim jest las
•    rozwinięcie aktywnego zamiłowania do przyrody
•    wzbudzenie szacunku dla trudnej i odpowiedzialnej pracy leśników.
Adresaci - Szkoły Podstawowe
Zasięg - zasięg terytorialny działania Nadleśnictwa

6.    "Korzystanie z lasu" - pogadanki na spotkaniach w terenie
    Cel:
•    poznanie właściwych zasad zachowania się w lesie
•    umiejętne korzystanie z lasu.
Adresaci - dzieci i młodzież szkolna, turyści
Zasięg - zasięg terytorialny działania Nadleśnictwa

7.    "Sprzątanie Świata"
    Cel:
•    kształtowanie poczucia odpowiedzialności za własny region zamieszkania i wspólne dobro, jakim jest las
•    porządkowanie terenów.
Adresaci - Szkoły Podstawowe i Gimnazja w zasięgu terytorialnego działania Nadleśnictwa
Zasięg – gminy regionu

Wszystkie działania z wykorzystaniem infrastruktury Nadleśnictwa Czerwony Dwór, w oparciu o wybudowane w ramach projektu, wiaty w pobliżu ścieżki dydaktycznej „Leśny Zakątek".

Nadleśnictwo Czerwony Dwór jest w trakcie realizacji zadania pn. „Czynna ochrona nietoperzy w Nadleśnictwie Czerwony Dwór - 2021”, które zakłada wykonanie przysposobienia piwnic w celu poprawy warunków zimowania nietoperzy oraz remontu ambon stanowiących letnie schronienie kolonii rozrodczych nietoperzy.

W ramach wyżej wymienionego zadania w 2021 roku na gruntach Skarbu Państwa pozostających w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwa Czerwony Dwór zostaną przysposobione cztery piwnice (w Lasach Skaliskich) w celu poprawy warunków zimowania dla nietoperzy. Zakres prac będzie obejmował między innymi: wykonanie drobnych prac murarskich, oczyszczenie wejść do piwnic umożliwiających swobodne otwieranie i zamykanie drzwi, zamontowanie nowych, drewnianych drzwi, zamontowanie drewnianych klap na okienka piwnic, zainstalowanie pod stropem cegieł „dziurawek” zwiększających ilość dogodnych miejsc dla nietoperzy. Ponadto wykonany zostanie remont czterech ambon (w Puszczy Boreckiej) poprzez poprawę konstrukcji nośnej w celu zabezpieczenia przed przewróceniem się, remont konstrukcji dachowej, podłogi i ścian.

Zadanie pn. „Czynna ochrona nietoperzy w Nadleśnictwa Czerwony Dwór - 2021” jest dofinansowane ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Olsztynie w formie dotacji w wysokości nie przekraczającej 80% kosztów kwalifikowalnych. Koszt kwalifikowalny zadania wynosi 14.514,00 zł (słownie: czternaście tysięcy pięćset czternaście złotych).

Projekt "Kompleksowa ochrona żubra w Polsce" jest dofinansowany ze środków Unii Europejskiej z programu "Infrastruktura i Środowisko" w ramach Funduszu Spójności. Podmiotem odpowiedzialnym za realizację projektu POIS.02.04.00-00-0027/18 jest Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie (pełniąca rolę Beneficjenta Wiodącego),a partnerami są Białowieski Park Narodowy oraz 25 jednostek Lasów Państwowych, w tym Nadleśnictwo Czerwony Dwór. Instytucją Wdrażającą jest Centrum Koordynacji Projektów Środowiskowych (CKPŚ). Swoim zasięgiem obejmie 90% krajowej wolnej populacji tego gatunku oraz 5 kluczowych zagród hodowlanych.  Większość zaplanowanych do realizacji zadań dotyczy czynnej ochrony żubra realizowanej na terenie 8 województw.

W Nadleśnictwie Czerwony Dwór projekt jest realizowany w latach 2019-2023.  W zakresie planowanym do realizacji znajduje się:

1.Zakup karmy dla żubrów i jej rozwiezienie do miejsc dokarmiania.
2. Czyszczenie i dezynfekcja brogów i paśników.

3. Bieżąca konserwacja brogów i paśników.

Dofinansowanie wyniesie 85% kosztów kwalifikowalnych projektu. Pozostałe 15% kosztów zostanie sfinansowane ze środków Funduszu Leśnego.

Nadleśnictwo Czerwony Dwór zrealizowało zadanie pn. „Czynna ochrona nietoperzy
w Nadleśnictwie Czerwony Dwór - 2019”, które zakładało wykonanie działania przysposobienia piwnic w celu poprawy warunków zimowania nietoperzy.

W ramach zadania w okresie 21 sierpnia – 18 października 2019 roku przeprowadzono na gruntach Skarbu Państwa pozostających w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwa Czerwony Dwór przysposobienie trzech piwnic ziemianek na miejsca zimowania nietoperzy. Prace wykonano w jednej piwnicy zlokalizowanej na terenie Leśnictwa Bąkowo, jednej w Leśnictwie Janki oraz jednej w Leśnictwie Rogonie, polegały na odkopaniu wejść do piwnic (odsłonięcie wejść), wyrównaniu podłoża wewnątrz, wstawieniu drewnianych drzwi wejściowych z możliwością ich swobodnego otwierania (zakonserwowanych, na zawiasach, zamykanych od zewnątrz kłódką), zabezpieczeniu otworów okiennych, wykonaniu niezbędnych prac murarskich, przytwierdzeniu tablic formatu A-5 informujących o zimowiskach nietoperzy na drzwiach piwnic oraz przymocowaniu cegieł dziurawek oraz desek do sufitów/ścian wybranych piwnic. Działania te mają na celu ograniczenie penetracji wnętrza piwnic w okresie zimowym, zabezpieczyć przed przemarzaniem, a także - przy braku naturalnych szczelin - zwiększyć ilość dogodnych miejsc do hibernacji.

Zadanie pn. „Czynna ochrona nietoperzy w Nadleśnictwa Czerwony Dwór - 2019” jest dofinansowane ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Olsztynie w formie dotacji w wysokości nie przekraczającej 80% kosztów kwalifikowanych. Koszt kwalifikowany zadania wynosi 6.642,00 zł (słownie: sześć tysięcy sześćset czterdzieści dwa złote).

Projekt zakładał wykonanie dwóch działań:

   - zakup budek dla nietoperzy,
   - przysposobienie piwnic w celu poprawy warunków zimowania nietoperzy.

W ramach zadania w 2017 roku zakupiono 100 budek szczelinowych dla nietoperzy (na wzór projektu zaproponowanego przez F. Greenaway w adaptacji I. Gottfried) mających imitować schronienia naturalne mopka. Budki zostały wywieszone przez pracowników Nadleśnictwa w drzewostanach Puszczy Boreckiej oraz w Lasach Skaliskich.

Ponadto na terenie Nadleśnictwa w ramach projektu przysposobiono pięć piwnic w różnych lokalizacjach w Puszczy Boreckiej oraz w Lasach Skaliskich w celu poprawy warunków zimowania dla nietoperzy. Zakres prac obejmował m.in.: wykonanie drobnych prac murarskich, oczyszczenie wejść do piwnic umożliwiających swobodne otwieranie i zamykanie drzwi, zamontowanie nowych, drewnianych drzwi, zamontowanie drewnianych klap na okienka piwnic, zainstalowanie pod stropem cegieł „dziurawek” zwiększających ilość dogodnych miejsc dla nietoperzy.
Zadanie pn. „Czynna ochrona nietoperzy w Nadleśnictwa Czerwony Dwór” było dofinansowane ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Olsztynie w formie dotacji w wysokości nie przekraczającej 50% kosztów kwalifikowanych. Koszt kwalifikowany zadania wyniósł 19.145,98 zł.

Nadleśnictwo Czerwony Dwór jest w trakcie realizacji zadania pn. „Czynna ochrona nietoperzy
w Nadleśnictwie Czerwony Dwór”, które zakłada wykonanie dwóch działań:
1)    zakup budek dla nietoperzy,
2)    przysposobienie piwnic w celu poprawy warunków zimowania nietoperzy.
W ramach zadania w 2017 roku zostaną zakupione budki szczelinowe – 100 sztuk (na wzór projektu zaproponowanego przez F. Greenaway w adaptacji I. Gottfried) mające imitować schronienia naturalne mopka. Budki docelowo zostaną wywieszone w drzewostanach Puszczy Boreckiej oraz
w Lasach Skaliskich.

Zadanie pn. „Czynna ochrona nietoperzy w Nadleśnictwa Czerwony Dwór” jest dofinansowane ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Olsztynie w formie dotacji w wysokości nie przekraczającej 50% kosztów kwalifikowanych. Koszt kwalifikowany zadania wynosi 19.145,98 zł.

Ponadto na terenie Nadleśnictwa w ramach projektu zostaną przysposobione piwnice (5 szt.
w różnych lokalizacjach w Puszczy Boreckiej oraz w Lasach Skaliskich) w celu poprawy warunków zimowania dla nietoperzy. Zakres prac będzie obejmował: wykonanie drobnych prac murarskich, oczyszczenie wejść do piwnic umożliwiających swobodne otwieranie i zamykanie drzwi, zamontowanie nowych, drewnianych drzwi, zamontowanie drewnianych klap na okienka piwnic, zainstalowanie pod stropem cegieł „dziurawek” zwiększających ilość dogodnych miejsc dla nietoperzy.

Inwentaryzacja nietoperzy

W Nadleśnictwie Czerwony Dwór wyróżnia się dwa duże kompleksy leśne: na południu Puszcza Borecka, będąca specjalnym obszarem ochrony Natura 2000 (SOO - PLH280016 Ostoja Borecka) oraz na północy Lasy Skaliskie, będące w części specjalnym obszarem ochrony Natura 2000 (SOO - PLH280049 Niecka Skaliska). Chiropterofauna obu kompleksów leśnych jest słabo poznana. Na obszarze Puszczy Boreckiej w części Nadleśnictwa Borki wykonano inwentaryzację w latach 2003, 2004 i 2008, przeprowadzając liczne odłowy i nasłuchy detektorowe (J. Duriasz i L. Koziróg – dane własne), co posłużyło do uzupełnienia wiedzy na poziomie tworzenia obszarów chronionych sieci Natura 2000. Wykazano wówczas rozród mopka Barbastella barbastellus oraz na podstawie nagrań stwierdzono obecność nocka łydkowłosego Myotis dasycneme na jeziorze Litygajno. Na terenie Lasów Skaliskich nie prowadzono do tej pory żadnych badań w tym kierunku.

Zadanie pn. „Czynna ochrona nietoperzy na terenie Nadleśnictwa Czerwony Dwór" jest dofinansowane ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Olsztynie w ramach Poddziałania 3.1 Ochrona przyrody na obszarach prawnie chronionych.

Zlecona inwentaryzacja miała na celu poznanie składu gatunkowego i rozmieszczenia nietoperzy
w okresie letnim na terenie kompleksów leśnych Nadleśnictwa Czerwony Dwór, ze szczególnym uwzględnieniem mopka i nocka łydkowłosego, wymienionych na liście gatunków chronionych obszaru Natura 2000 PLH280016 Ostoja Borecka, w wyniku czego większość prac została wykonana nad ciekami wodnymi i w lasach.

W ramach realizacji zadania, na terenie kompleksów leśnych Puszczy Boreckiej i Lasów Skaliskich w obszarze Nadleśnictwa Czerwony Dwór wytypowano 20 punktów, w których wykonywano odłowy w sieci i nasłuchy detektorowe nietoperzy codziennie w okresie od 21 do 28 czerwca 2015 roku. Schwytane zwierzęta wyplątywano z zachowaniem pełnej ostrożności i poddawano ocenie, po czym niezwłocznie wypuszczano w miejscu schwytania, ale w taki sposób, żeby nie następowało ponowne złapanie tego samego zwierzęcia w sieć ustawioną obok.

W trakcie badań stwierdzono 9 gatunków nietoperzy. Najliczniej chwytano nocka rudego Myotis daubentonii i karlika większego Pipistrellus nathusii (ryc. 5 i 6). Mimo bardzo licznych odłowów nad ciekami wodnymi nie udało się schwytać, ani uzyskać z detektora jednoznacznych nagrań sygnałów nocka łydkowłosego, pod kątem którego wykonywano badania. W trakcie badań odłowiono osobniki mopka, w tym samice potwierdzające rozród tego gatunku na terenie Puszczy Boreckiej.

Wyniki przeprowadzonej inwentaryzacji skłaniają do zastanowienia się i kontynuacji tego projektu, gdyż teren nie jest do końca poznany. Na uwagę zasługuje chociażby potencjalne występowanie nocka łydkowłosego. Należałoby w kolejnym sezonie zinwentaryzować wszystkie znane miejsca kolonii lub większych skupisk nietoperzy. Również inwentaryzacja w okresie jesieni, kiedy nietoperze migrują, mogłaby przynieść bardzo ciekawe wyniki.

W celu prowadzenia monitoringu nietoperzy, stosownie do zapisów Części IV Instrukcji Ochrony Lasu (IOL) – Postępowanie w zakresie ochrony przyrody, w ramach zadania zakupiono detektor ultradźwięków. Urządzenie to pozwala na wykrywanie obecności nietoperzy. Przy użyciu odpowiedniego oprogramowania możliwe jest oznaczanie niektórych rodzajów lub gatunków nietoperzy, niemożliwe jest natomiast określenie płci, wieku, cech biometrycznych i statusu rozrodczego nagrywanych osobników.

Remont piwnic

Zgodnie z zapisami Części I.7.5 Instrukcji Ochrony Lasu (IOL) aktywna ochrona nietoperzy polega m.in. na ochronie schronień zimowych. W związku z powyższym, w okresie 1 lipca – 15 sierpnia 2015 roku przeprowadzono na terenie Nadleśnictwa Czerwony Dwór przysposobienie trzech piwnic ziemianek na miejsca zimowania nietoperzy. Prace wykonane w trzech piwnicach zlokalizowanych na terenie Leśnictwa Borek polegały na sprzątnięciu śmieci i wyrównaniu podłoża, wstawieniu drewnianych drzwi wejściowych z możliwością ich swobodnego otwierania (zakonserwowanych, na zawiasach, zamykanych od zewnątrz kłódką), wstawieniu drewnianych okienek blokowanych od środka, wykonaniu niezbędnych, drobnych prac murarskich, przytwierdzeniu tablic formatu A-5 informujących o zimowiskach nietoperzy na drzwiach piwnic oraz przyklejeniu po minimum 12 cegieł dziurawek do sufitów/ścian piwnic. Działania te mają na celu ograniczenie penetracji wnętrza piwnic w okresie zimowym, zabezpieczyć przed przemarzaniem, a także - przy braku naturalnych szczelin - zwiększyć ilość dogodnych miejsc do hibernacji. Spodziewanym efektem będzie zwiększenie liczby nietoperzy zimujących w piwnicach, co zamierzamy sprawdzić już w grudniu 2015 – styczniu 2016 roku.

Remont ambon

Zgodnie z zapisami Części I.7.5 Instrukcji Ochrony Lasu (IOL) aktywna ochrona nietoperzy polega m.in. na ochronie schronień letnich. W związku z powyższym, w okresie 15 października – 15 listopada 2015 roku przeprowadzono remont trzech ambon myśliwskich. W jednej z nich stwierdzono w 2014 roku kolonię rozrodczą nietoperzy. Aby zabezpieczyć ambonę przed wywróceniem się i zniszczeniem schronu dla nietoperzy wykonano renowację konstrukcji nośnej, a także pokrycia dachowego i ściany z wejściem. W przypadku drugiej ambony, przeprowadzono korekty pokrycia dachowego i dobito drugą warstwę desek na ścianach ambony, w celu stworzenia dogodnych warunków do zasiedlenia dla nietoperzy. W trakcie prac okazało się, że niezbędna jest również wymiana konstrukcji nośnej ambony co wykonano na bieżąco. W trzeciej ambonie wymieniono pokrycie dachowe instalując podwójny dach – z przestrzenią między warstwami desek – który stanowić może dogodne miejsce na kryjówkę letnią dla nietoperzy.
Prace były wykonywane jesienią, kiedy nietoperze przeniosły się już do schronień zimowych.
W trakcie prac na wszystkich ambonach dążono do jak najmniejszej ingerencji w elementy składowe konstrukcji w celu zminimalizowania zmian w siedliskach nietoperzy.